Gootsteen verstopt en het stinkt: eerst de ontstopper of meteen een middel?

Het water zakt traag weg, er hangt een rioollucht boven het aanrecht en de fles ontstopper staat al klaar in het kastje. Toch is dat meestal niet de beste eerste stap. The Spruce testte deze week ontstoppers, de rubberen zuignappen met een steel, en dat is precies het gereedschap waar je bij een gootsteen het eerst naar grijpt. Alleen helpt dat bij een verstopping, en niet altijd bij de geur. Wie eerst uitzoekt wat er aan de hand is, lost het vaak op zonder één druppel chemie.

Eerst kijken: verstopt, of alleen een luchtje?

Een stinkende gootsteen en een verstopte gootsteen zijn twee verschillende problemen, al komen ze vaak samen. Het verschil zie je zodra je de kraan opendraait.

• Het water loopt goed weg, maar het ruikt. Dan zit er vet en vuil in de sifon of de overloop, of de stankafsluiter doet zijn werk niet. Een ontstopper heeft hier weinig zin.
• Het water loopt traag weg en het ruikt. Dan zit er een prop van vet, etensresten en zeep, meestal in de bocht onder het aanrecht. Die prop is ook de bron van de lucht.
• Het water blijft staan. Dan is de afvoer dicht, en heb je eerst gereedschap nodig voordat je aan de geur toekomt.

Als het alleen ruikt: drie plekken om te controleren

Onder elke gootsteen zit een sifon, ook wel zwanenhals of stankafsluiter genoemd. Die bocht houdt een laagje water vast dat de rioollucht tegenhoudt. Gebruik je een afvoer een tijd niet, dan kan dat water verdampen en is de afsluiting weg. Dat speelt vooral bij een tweede spoelbak, een logeerbadkamer of na een vakantie. De oplossing is simpel, laat de kraan een halve minuut lopen zodat de bocht weer volloopt.

Ruikt het ook met een volle sifon, kijk dan naar de overloop, het gaatje of sleufje bovenin de bak. Daar komt zelden schoon water doorheen en blijft vuil makkelijk hangen. De derde plek is de sifon zelf. In de bocht verzamelt zich vet, en dat begint na een paar weken te ruiken. Hoe je bak, overloop en afvoer in één keer schoonmaakt, staat in ons stuk over een rvs-gootsteen die ruikt.

Hangt de lucht juist in het kastje eronder, dan is de sifon of een losse aansluiting de bron. En komt de geur vooral als de vaatwasser pompt, kijk dan of de afvoerslang van de vaatwasser goed op de sifon is aangesloten.

Als het verstopt is: eerst de ontstopper

Voor een gootsteen of wastafel gebruik je een ontstopper met een platte, ronde kop. De varianten met een extra rubberen kraag aan de onderkant zijn gemaakt voor de wc, en die kraag sluit op een vlak putje slecht af. Met een paar handgrepen werkt hij een stuk beter.

1. Dicht de overloop af met een natte doek, en bij een dubbele spoelbak ook het tweede putje. Anders ontsnapt de druk daar en duw je alleen lucht heen en weer.
2. Laat een paar centimeter water in de bak staan, zodat de rubberen kop helemaal onder water zit en goed afsluit.
3. Zet de ontstopper recht op het putje en pomp een paar keer stevig op en neer, zonder de afsluiting te verbreken. Trek hem daarna met een ruk los.
4. Loopt het water weer weg, spoel dan na met een flinke scheut heet water uit de kraan, zodat losgekomen vet en vuil meegaan.

Helpt dat niet, dan zit de prop waarschijnlijk in de sifon. Zet een emmer onder het aanrecht, draai de bocht met de hand los en maak hem schoon. Dat is minder vies dan het klinkt, en je ziet meteen wat er zat. Milieu Centraal noemt die twee stappen, de rubberen ontstopper en het losschroeven van de zwanenhals, in een uitleg bij Radar als de oplossing voor een verstopping vlak bij het putje. Voor meer huismiddeltjes bij een trage wasbak kun je terecht in ons artikel over een wasbak ontstoppen.

Waarom de chemische ontstopper pas als laatste komt

Vloeibare en korrelvormige ontstoppers werken meestal op basis van natriumhydroxide, bijtende soda. Ze zijn bijtend voor huid en ogen en staan op de verpakking aangemerkt als giftig voor waterorganismen. Volgens de Belgische consumentenorganisatie Test-Aankoop zijn zowel de vloeibare als de vaste varianten corrosief, en het advies daar is om eerst mechanisch te ontstoppen. Ook Milieu Centraal raadt de middelen af. Ze werken bovendien slecht bij een verstopping die verder in de leiding zit, omdat het water boven de prop het middel verdunt.

Er is nog een praktische reden om eerst te pompen. Heb je al een ontstopper in de afvoer gegoten en het water staat nog, dan spat je bij het pompen bijtend water omhoog. Gebruik je toch een middel, dan doe je dat dus na de ontstopper en niet ervoor, met handschoenen aan, en nooit in combinatie met een ander schoonmaakmiddel. Een restje lever je in als klein chemisch afval.

Zo blijft de afvoer fris

De meeste verstoppingen in de keuken beginnen met vet. Giet frituur- en bakvet niet door de gootsteen, maar laat het stollen en gooi het bij het restafval, of breng het naar een inzamelpunt. Veeg pannen met een stukje keukenpapier schoon voordat ze in de afwas gaan. Een zeefje in het putje vangt etensresten op, en ook dat advies geeft Milieu Centraal. Spoel daarnaast eens per week de afvoer door met heet water uit de kraan.

Komt de lucht niet uit de gootsteen maar uit de hoek ernaast, dan is de afvalbak vaak de echte boosdoener. Daarover schreven we eerder een stuk over een stinkende prullenbak in de keuken.