Wasmachine stinkt: zo maak je hem schoon en ruikt je was weer fris

Je haalt de was uit de machine en hij ruikt niet fris maar muf, alsof hij een nacht in de trommel heeft gelegen. Opnieuw wassen helpt dan zelden, want de geur zit niet in je kleding maar in de machine zelf. Het Amerikaanse woonplatform The Spruce heeft een uitgebreid stappenplan om een wasmachine en droger te ontsmetten. Dat plan leunt op een kop chloorbleek in een lege trommel, en dat is in Nederland niet de gewoonte. Ik heb het daarom naast het advies van de Consumentenbond en een wetenschappelijke review over washygiëne gelegd, zodat je weet wat hier wel werkt en wat je je machine beter bespaart.

Waarom een wasmachine gaat stinken

The Spruce vat het samen in drie woorden. Een wasmachine is donker, vochtig en warm, en daar gedijen vuil, bacteriën, schimmel en wasmiddelresten. Die resten zetten zich vast in de rubberen manchet rond de deur, in het zeepbakje en in de afvoer, en vandaar trekt de geur terug in je schone was.

De Consumentenbond noemt drie oorzaken die vaak samengaan. Je wast vooral op lage temperaturen, je gebruikt vloeibaar wasmiddel en je doet er wasverzachter bij. Vloeibaar wasmiddel bevat geen bleekmiddel, en wasverzachter laat een vettig laagje achter waar bacteriën zich prima aan hechten. Wie al jaren op 30 of 40 graden wast met een dop wasverzachter erbij, heeft de ideale omstandigheden gecreëerd zonder het te weten.

Een review van Duitse hygiëne-onderzoekers in het vakblad Microbial Cell (Bockmühl en collega’s, 2019) onderscheidt twee typische luchtjes. Het ene is muf, als een natte vaatdoek, het andere zuur en zweetachtig. Dat laatste ontstaat doordat bacteriën als Moraxella stoffen uit huidvet en zweet omzetten in geurstoffen. Dat verklaart waarom je sportkleding soms direct na het wassen al weer ruikt. De onderzoekers schrijven ook dat de machine zelf een bron van herbesmetting kan zijn, omdat zich er een biofilm vormt die tijdens het wassen loslaat.

Bleek uit Amerika of hitte zoals hier

Het plan van The Spruce gaat zo. Je zet een lege machine op de heetste stand, giet er een kop chloorbleek in (zo’n 240 milliliter) en laat een volledig programma draaien. Daarna boen je de rubbers, de binnenkant van de deur en het zeepbakje met een oplossing van een kwart kop bleek op ongeveer een liter water, en spoel je nog een keer na. Ontsmetten raden ze aan om de één tot drie maanden, en vaker na ziekte in huis of als de was gaat ruiken.

Daar zit een belangrijke waarschuwing bij. Meng nooit schoonmaakmiddelen. Chloor en azijn samen geven giftige dampen, en dat gebeurt sneller dan je denkt als je de ene week een azijnbeurt doet en de volgende week chloor in hetzelfde bakje giet.

In Nederland ligt het accent anders. De Consumentenbond adviseert minstens één of twee keer per maand een was op 60 graden te draaien, en af en toe een kookwas op 90 of 95 graden als je vloeibaar wasmiddel en wasverzachter gebruikt. Let wel op het programma. Een eco 40-60 haalt die temperatuur niet lang genoeg om bacteriën echt aan te pakken, dus kies het gewone katoenprogramma. De review in Microbial Cell komt op hetzelfde uit. Wassen op 60 graden en een middel met bleek erin, zoals een waspoeder met zuurstofbleek, werkt het best tegen micro-organismen. Een langer programma op lage temperatuur maakt dat niet helemaal goed.

Opvallend is wat de Consumentenbond zegt over de bekende huismiddeltjes. Azijn, soda of een vaatwastablet helpen tegen kalk, maar fabrikanten waarschuwen dat ze onderdelen als de rubbers kunnen aantasten. Daar ben ik het mee eens, en daarom zou ik de azijnfles niet maandelijks door de machine gooien. Een hete was met waspoeder doet het werk, en dat is wat de machine toch al kan.

Zo maak je de wasmachine schoon

Dit heb je nodig. Alles ligt bij de supermarkt, de drogist of een winkel als de Action.

• huishoudhandschoenen
• een oude tandenborstel of zachte borstel
• een paar schone doeken
• waspoeder met zuurstofbleek, of een wasmachinereiniger van het merk van je machine
• een bakje voor het water uit het pompfilter

1. Trek het zeepbakje uit de machine. Bij de meeste modellen druk je daarvoor op een lipje in het middelste vak. Spoel het onder de warme kraan en borstel de hoekjes schoon. Kijk ook in de opening waar het bakje in zit, daar zit vaak de meeste smurrie.
2. Vouw de rubberen manchet rond de deur voorzichtig om en veeg de plooi schoon. Hier vind je haren, pluisjes, zeepresten en soms een vergeten muntje. Zwarte puntjes zijn schimmel. Krijg je die er niet uit, dan blijft de geur vaak terugkomen.
3. Maak het pluizenfilter van de afvoerpomp schoon. Het zit meestal achter een klepje rechtsonder aan de voorkant. Leg er een handdoek en een plat bakje onder, want er komt water uit.
4. Draai de lege machine op 90 graden met een schep waspoeder, of met een wasmachinereiniger volgens de verpakking. Geen kleding erin.
5. Veeg na afloop de trommel en de manchet droog en laat de deur en het zeepbakje openstaan.

Dat laatste is de gewoonte die het meeste scheelt. Haal natte was er meteen uit, droog de rubberrand af en laat de deur op een kier. The Spruce en de Consumentenbond noemen het allebei, en het kost je tien seconden per wasbeurt.

En de droger?

Bij de droger draait het in het Amerikaanse stuk vooral om brandveiligheid. Daar hebben veel huizen een afvoerdroger met een lange slang naar buiten, en pluis in die afvoer is volgens The Spruce een van de grootste oorzaken van woningbranden. In Nederland staan vooral condens- en warmtepompdrogers, maar ook daar verzamelt pluis zich, in het filter in de deur en bij veel modellen in een tweede filter of de condensor onderin. Maak het deurfilter na elke droogbeurt leeg en kijk in de handleiding hoe vaak het tweede filter en de condensor schoon moeten.

Ontsmetten raadt The Spruce aan als er kleding van een zieke op een lage stand in de droger heeft gezeten. Veeg dan de trommel, de rubbers en de binnenkant van de deur af met een sopje en daarna met schoon water. Laat de droger met een paar oude handdoeken tien minuten op de hoge stand draaien, zodat alles opdroogt.

Daarna weer fris

Is de machine schoon, dan ruikt je was vanzelf weer neutraal. Wil je er een geurtje aan, dan werkt wasparfum pas echt goed op een schone basis. Op een machine die muf ruikt, dekt het de lucht alleen een paar uur af en daarna komt hij terug. Wie liever helemaal zonder wasverzachter wast, wat de machine ook ten goede komt, vindt in frisse geur in de was zonder wasverzachter wat er wel helpt.