Wat kaarsen, wierook en waxmelts met je binnenlucht doen

Ik brand het hele jaar door kaarsen en ik ben niet van plan daarmee te stoppen. Maar ik vind ook dat je mag weten wat er gebeurt als je een vlam of een verwarmd plaatje in een gesloten kamer zet, want dat is nu eenmaal wat een geurproduct doet. In de winter, als de ramen dicht gaan en de verwarming aan, wordt die vraag ineens relevanter dan in juli. Dit stuk gaat daarom niet over welke geur bij welke kamer past, maar over wat de vier meest gebruikte manieren om je huis te laten ruiken werkelijk in de lucht achterlaten.

Verbranden of verdampen, dat is het hele verschil

Alles wat brandt, geeft naast warmte ook verbrandingsproducten af. Bij een kaars is dat vooral fijnstof: piepkleine roetdeeltjes die zo licht zijn dat ze urenlang blijven zweven en diep in de longen komen. Hoeveel dat is, hangt sterk af van hoe netjes de vlam brandt. Een rustige, rechtopstaande vlam met een korte lont produceert weinig. Een vlam die staat te flakkeren in de tocht, of een lont die je te lang hebt laten worden, roet zichtbaar en dan zie je dat later terug als een grijze waas op de binnenkant van het glas.

Wierook is een andere categorie. Daar verbrand je plantaardig materiaal met een smeulend vuur in plaats van een heldere vlam, en smeulen is per definitie een onvolledige verbranding. Dat levert veel meer deeltjes op dan een kaars, en ook meer gassen. Op deze site is die vergelijking eerder uitgewerkt in het stuk over of wierook net zo schadelijk is als een sigaret, en de korte samenvatting is dat de vergelijking niet helemaal opgaat maar dat wierook onmiskenbaar het zwaarste product uit deze rij is.

Waxmelts en geurstokjes verbranden niets. Bij een waxmelt smelt de was op een warmhoudplaatje of een elektrisch brandertje, bij geurstokjes verdampt de olie via het riet. Er komt dus geen fijnstof vrij, en dat is een reëel voordeel. Wat er wel vrijkomt zijn de geurstoffen zelf, de zogeheten vluchtige organische stoffen. Die zijn niet automatisch onschuldig: sommige ervan, zoals limoneen uit citrusgeuren, kunnen in de kamerlucht reageren met ozon en dan ontstaan er alsnog nieuwe verbindingen en zeer kleine deeltjes. Dat is geen reden om je diffuser weg te gooien, wel een reden om ook bij vlamloze producten gewoon te ventileren.

De vier producten naast elkaar

Mijn eigen conclusie uit die tabel is dat de keuze tussen deze vier minder uitmaakt dan de manier waarop je ze gebruikt. Een kaars die netjes brandt in een geventileerde woonkamer is rustiger voor de lucht dan drie geurstokjes op een klein toilet dat nooit een raam ziet. En omgekeerd: wie de hele avond wierook brandt met de deuren dicht, poetst dat niet weg door voor sojawas te kiezen.

De lont doet meer dan je denkt

Als er één handeling is die het verschil maakt, is het de lont trimmen. Een lont die langer wordt dan ongeveer vijf millimeter, trekt meer was omhoog dan de vlam kan verwerken, en wat niet volledig verbrandt komt als roet in de kamer terecht. Je ziet het aan een vlam die hoog staat en beweegt, en je ruikt het aan een licht scherpe ondertoon door de geur heen. Knip de lont daarom af als de kaars koud is, elke keer voordat je hem aansteekt, met een nagelschaartje of een lontknipper.

Het type lont speelt ook mee. Houten lonten geven dat knisperende geluid dat veel mensen fijn vinden, maar ze branden breder en zijn gevoeliger voor een verkeerde afstelling, terwijl een katoenen lont vergevingsgezinder is. Wat bij welke kaars past, staat uitgebreider in het stuk over houten en katoenen lonten. En doof je kaars niet door te blazen, want dat is precies het moment waarop de meeste rook vrijkomt. Een dompertje of het even onderdompelen van de lont in de gesmolten was scheelt zichtbaar.

Ventileren blijft de enige echte oplossing

Er wordt veel geld verdiend aan luchtreinigers, en voor fijnstof kan zo’n apparaat met een goed filter inderdaad iets betekenen. Toch is het niet waar ik zou beginnen. Een raam dat een kwartier tegenover een ander open raam staat, ververst de lucht in een kamer vollediger en goedkoper dan welk kastje ook, en het pakt ook de geurstoffen aan waar een filter weinig mee kan. Zet daarom tijdens en vlak na het branden een raam open, en houd de roosters boven je ramen gewoon open, ook in de winter. Het RIVM heeft de achtergronden over het binnenmilieu in woningen op een rij gezet, en de rode draad daarin is opvallend consequent: bijna alles wat je binnen doet, los je op met verse lucht.

Er zijn huishoudens waar ik terughoudender zou zijn. Bij iemand met astma of COPD, bij baby’s en bij mensen die snel benauwd worden, zou ik wierook helemaal laten staan en kaarsen beperken tot een paar uur in een ruimte die je daarna doorlucht. Dat is geen paniek maar een simpele afweging: sfeer is fijn en ademen is fijner. Voor iedereen zonder die klachten geldt vooral dat je het niet moet overdrijven, en dat de veiligheidsregels rond afstand, ondergrond en toezicht minstens zo belangrijk blijven als de luchtkwaliteit, wat verder is uitgewerkt in geurkaarsen veilig gebruiken.

Wat ik zelf doe

Ik brand kaarsen in de woonkamer, waar de ruimte groot genoeg is en er altijd wel een deur openstaat, en nooit in de slaapkamer. Wierook steek ik hooguit een enkele keer aan, en dan met het raam op een kier, want ik merk het gewoon aan mijn keel als ik dat vergeet. Waxmelts gebruik ik in de gang en de badkamer, ruimtes waar ik geen vlam onbeheerd wil laten. Geurstokjes staan in het toilet en verder nergens, omdat ze anders dag en nacht doorgaan zonder dat iemand daarom vroeg.

Dat is geen voorschrift, het is een verdeling die past bij hoe ons huis in elkaar zit. Waar het mij om gaat is dat je die verdeling bewust maakt in plaats van dat er in elke kamer wel iets staat te branden of te verdampen omdat het ooit zo begonnen is. Geur in huis werkt het beste als je hem opmerkt, en je merkt hem alleen op als hij er niet altijd is. Dat is meteen het aardige aan verse lucht: hij maakt de volgende kaars weer de moeite waard.