Houten lont of katoenen lont, wat past bij welke kaars

Twee kaarsen van dezelfde was, met dezelfde geur, in hetzelfde glas. De ene brandt met een rustig, hoog vlammetje en de andere knettert zachtjes als een piepklein haardvuur. Het verschil zit hem in dat ene onopvallende ding waar bijna niemand naar kijkt bij het kopen: de lont. En dat is jammer, want de lont bepaalt meer van je brandervaring dan de geur op het etiket. Hij bepaalt hoe breed de smeltrand wordt, hoeveel geur er vrijkomt, of het glas zwart aanslaat en of je kaars na drie keer branden een put in het midden heeft.

Ik heb inmiddels genoeg kaarsen gegoten en genoeg kaarsen zien mislukken om te durven zeggen dat de meeste teleurstellingen niet aan de was liggen maar aan een verkeerd gekozen lont. Hieronder zet ik de drie soorten die je in de winkel en in de hobbywinkel tegenkomt naast elkaar op dezelfde punten, zodat je zelf kunt zien welke bij jouw kaars hoort.

De drie soorten naast elkaar

Wat in die tabel niet past maar wel telt: hoe een lont eruitziet zegt weinig over wat hij doet als hij eenmaal in de was staat. Dezelfde houten lont die in een romige kokosblend prachtig brandt, kan in een harde was na een halfuur uitgaan omdat er te veel vloeibare was over het hout loopt. Daarom staat er bij goede lonten altijd een aanbevolen doorsnede bij, en daarom is het testen van één kaars voordat je er twaalf giet geen overdreven perfectionisme maar gewoon zuinigheid.

Wat je nodig hebt om het uit te proberen

Je hoeft hier weinig voor aan te schaffen, en het meeste heb je waarschijnlijk al. Losse lonten koop je bij een hobbywinkel zoals Pipoos, bij de creatieve afdeling van een warenhuis, of bij een van de Nederlandse webshops in kaarsenmaterialen die per maat verkopen. Houten lonten liggen zelden bij de Action of de Xenos, daarvoor moet je echt naar een speciaalzaak of naar internet.

• Twee of drie lontmaten in de soort die je wilt testen, plus de bijbehorende metalen voetjes
• Een lonthouder of gewoon een wasknijper over de rand van het glas
• Een lontschaar of een kleine nagelschaar voor het trimmen
• Een kaarsendover, want uitblazen geeft rook en een scheve lont
• Een thermometer als je zelf giet, en anders je geduld
• Een paar identieke glazen, zodat je vergelijking eerlijk is

Reken op vijf tot tien euro voor een zakje katoenen lonten en op het dubbele voor houten. Dat is precies waarom ik mensen aanraad om eerst hun was te kiezen en dan pas de lont, en niet andersom. Welke was je gebruikt bepaalt namelijk welke lonten überhaupt kans van slagen hebben, en dat verschil tussen de soorten heb ik eerder uitgezocht in een stuk over soja, raapzaad en bijenwas naast elkaar.

Waarom een houten lont zo anders aanvoelt

Het knetteren is het argument waarmee houten lonten worden verkocht, en dat is eerlijk gezegd ook waar het aan ligt dat ik ze zelf zo vaak kies voor de late avond. Het geluid is zacht, onregelmatig en net hard genoeg om op te vallen als de televisie uit is. Maar het is niet het enige verschil. Een houten lont geeft een brede, lage vlam, en die verwarmt het wasoppervlak veel gelijkmatiger dan een puntige vlam die vooral naar boven brandt. Daardoor krijg je sneller een volledige smeltrand, en dat is precies wat tunneling voorkomt.

Daar staat tegenover dat houten lonten veeleisender zijn. Ze willen kort getrimd worden, korter dan je gevoel zegt, en het verkoolde randje van de vorige keer moet eraf voordat je opnieuw aansteekt. Doe je dat niet, dan wordt de vlam te groot, gaat het glas warm aanvoelen en gaat de geur richting verbrand. Wie zijn kaarsen behandelt als iets wat je aansteekt en verder vergeet, is met een katoenen lont eerlijk gezegd beter af. De basisregels voor dat onderhoud gelden trouwens voor alle drie de soorten en staan uitgebreider in mijn uitleg over lont trimmen en tunneling voorkomen.

Wanneer katoen gewoon de betere keuze is

Er is een hardnekkig idee dat een houten lont de luxere optie is en katoen de goedkope. Dat klopt niet. Een gevlochten katoenen lont die goed op de was is afgestemd doet in een smal glas alles wat je wilt: hij brandt stil, hij buigt zichzelf iets om zodat de punt in de hete zone van de vlam verkoolt, en hij vraagt vrijwel geen aandacht. In slaapkamers, badkamers en overal waar de kaars vooral geur moet geven en niet de hoofdrol speelt, is dat wat mij betreft de betere keuze.

Katoenen lonten met een stevigere kern zijn er voor het geval dat een gewone lont slap gaat staan, wat gebeurt bij kaarsen met veel geurolie of bij was die erg vloeibaar wordt. Zo’n kern houdt de lont rechtop terwijl eromheen alles smelt. Loden kernen zijn overigens al heel lang uit de handel, dus die zorg kun je laten varen: wat je nu koopt heeft een kern van katoen of papier.

Nog een praktisch punt dat de tabel niet vertelt. Bij een brede pot met meerdere lonten kun je katoen en hout niet zomaar door elkaar gebruiken. Twee houten lonten in één glas geven zo veel warmte dat de was aan de randen te heet wordt, en twee katoenen lonten die te dicht bij elkaar staan vormen samen één grote vlam. Blijf bij één soort per kaars en houd de lonten op ruime afstand van elkaar. Hoe je die afstand en die maat bepaalt bij het gieten zelf, staat stap voor stap in de handleiding voor het gieten van eigen kaarsen.

Mijn eigen indeling

Na een paar jaar proberen kies ik inmiddels vrij mechanisch. Smal glas op een nachtkastje: gevlochten katoen, altijd. Brede pot in de woonkamer die de hele avond aanstaat: houten lont, om die brede smeltrand en om het geluid. Een kaars met veel geurolie waarvan ik wil dat je hem ruikt zodra je binnenkomt: katoen met een stevige kern, en liever twee dunne lonten dan één dikke.

De enige keer dat ik daarvan afwijk is in de herfst, wanneer ik het knetteren wil hebben ook al staat de kaars in een smaller glas. Dan neem ik een dunne houten lont en accepteer ik dat ik hem vaker moet bijknippen. Het is een kaars, geen huishoudelijk apparaat, en een beetje aandacht per avond vind ik daar prima bij horen. Maar zeg dat vooral niet tegen jezelf als je een kaars koopt om cadeau te doen. Geef in dat geval katoen, dan doet hij het bij iedereen goed.