Van het gas af blijkt vaak duurder dan beloofd: waar de rekening oploopt

De belofte klinkt overal hetzelfde: van het gas af hoeft je niets te kosten, want wat je uitgeeft aan een warmtepomp of een aansluiting op het warmtenet haal je terug op je energierekening. Vereniging Eigen Huis heeft die rekensom naast de praktijk gelegd en concludeert dat de overheid uitgaat van het mooiste scenario. En het mooiste scenario is, zoals iedereen weet die ooit een verbouwing heeft meegemaakt, zelden het scenario dat je krijgt.

Waar die rekensom vandaan komt

Gemeenten mogen de komende jaren wijken aanwijzen die overstappen op een warmtenet of een warmtepomp, en daar uiteindelijk ook de gaskraan dichtdraaien. Dat mag alleen als de overstap voor minstens 70 procent van de bewoners betaalbaar is. Betaalbaar betekent in dit geval iets heel specifieks: de kosten van bijvoorbeeld een warmtepomp, een aansluiting of de benodigde isolatie mogen niet hoger zijn dan wat je bespaart op je energierekening.

Om dat vooraf te bepalen heeft het kabinet rekenregels opgesteld. Op precies die regels reageerde Vereniging Eigen Huis met een officiële zienswijze. Belangenbehartiger Helen Visser zegt daarover dat de overheid uitgaat van het gunstigste scenario, “maar dat is vrijwel nooit de realiteit”. Het gevolg kan zijn dat een gemeente op papier tot een betaalbare wijk concludeert, terwijl bewoners in de financiële problemen komen.

De posten die niet in de som zitten

Het interessante aan de kritiek is dat het niet gaat over de prijs van de warmtepomp zelf. Die staat er gewoon in. Het gaat over alles eromheen, en dat is precies het deel dat mensen bij een verbouwing structureel onderschatten. De vereniging noemt onder meer kosten voor het opslaan van je spullen, tijdelijke huisvesting en asbestverwijdering.

Uit wat ik zelf in huizen tegenkom komen daar nog een paar dingen bij die zelden op de eerste offerte staan:

• Herstelwerk na het leidingwerk. Nieuwe leidingen betekenen opengehakte muren, gedeeltelijk opgenomen vloeren en daarna stucwerk en schilderwerk. Dat is geen installatiepost, dus het valt buiten de offerte van de installateur.
• Afgiftesysteem. Een warmtepomp werkt op lagere temperatuur, en oude radiatoren zijn daar vaak te klein voor. Grotere radiatoren, convectoren of vloerverwarming zijn dan geen luxe maar voorwaarde.
• Elektrisch koken. Wie van het gas af gaat, gaat ook op inductie koken. Dat vraagt een aparte groep in de meterkast, soms een zwaardere aansluiting, en een nieuwe set pannen.
• Ventilatie. Beter isoleren zonder de ventilatie mee te nemen levert vocht en muffe lucht op. Dat merk je niet in maand een, wel in de eerste natte winter.
• Ruimte en geluid. Een binnenunit en een boiler moeten ergens staan, meestal in de berging of op zolder, en een buitenunit moet zo geplaatst dat de buren er geen last van hebben. Dat kost soms een extra bouwkundige voorziening.

Geen van deze posten is een ramp op zichzelf. Bij elkaar zijn ze het verschil tussen een project dat uitkomt en een project waarbij je halverwege keuzes maakt die je eigenlijk niet wilde maken.

Zo krijg je je eigen rekening vooraf in beeld

Wachten tot de gemeente een brief stuurt is de slechtste volgorde. De rekenregels gaan over een gemiddelde woning in een wijk, en jij woont niet in een gemiddelde woning. Wat wel werkt is dit.

Begin bij de uitleg over aardgasvrij wonen van Milieu Centraal om te bepalen welke route bij jouw type huis past. Vraag daarna niet één offerte maar twee, en vraag beide installateurs expliciet om op te schrijven wat er níét in zit. Dat is een oncomfortabele vraag en precies daarom nuttig. Vraag je gemeente om de onderbouwing achter de betaalbaarheidsberekening voor jouw wijk; die is openbaar. En zet de posten die buiten de offerte vallen in dezelfde begroting, ook als je ze nog niet kunt beprijzen, alleen al zodat ze niet vergeten worden.

Kijk ook naar de volgorde. Isolatie eerst, installatie daarna, is niet alleen technisch logisch maar bepaalt ook hoe groot en dus hoe duur je warmtepomp moet zijn. Wie wil weten waar zijn huis nu staat, kan beginnen bij onze eerdere uitleg over of je woning al goed genoeg geïsoleerd is. En houd de subsidiekant in de gaten, want die verandert: de bijdragen voor onder meer een warmtepomp en triple glas gaan de komende jaren omlaag, wat de eigen bijdrage in dezelfde rekensom groter maakt.

Wat ik ervan vind

Ik ben niet tegen aardgasvrij wonen. Een goed geïsoleerd huis met een warmtepomp is stiller, gelijkmatiger warm en eerlijk gezegd ook prettiger om in te wonen dan een huis met een cv-ketel die om het half uur aanslaat. Waar ik me aan stoor, is dat de overstap wordt verkocht als een som die vanzelf uitkomt, terwijl de posten die het verschil maken buiten die som zijn gehouden.

Bewoners kunnen prima met tegenvallers omgaan als ze die van tevoren kennen. Wat mensen kopschuw maakt, is een belofte die tijdens de verbouwing wordt bijgesteld. Als de rekenregels op dat punt worden aangepast, zoals Vereniging Eigen Huis vraagt, wint de warmtetransitie er waarschijnlijk meer mee dan met welke campagne dan ook.