Afwassen met koud water: waarom je vaatdoek en borstel dan gaan stinken

Wie op energie let, laat de warme kraan steeds vaker dicht. Bij afwassen met de hand lijkt dat een makkelijke besparing: een sopje van lauw of koud water, borstel erdoor, klaar. Toch merk je het verschil vaak niet op het bord, maar een paar dagen later aan je vaatdoek en je afwasborstel. Die gaan sneller ruiken, en dat heeft alles te maken met wat koud water met vet doet.

Wat koud water met vet en etensresten doet

Vet lost in koud water slecht op. Boter, olie en jus worden juist stijver als het water afkoelt, ook als je afwasmiddel gebruikt. Het meeste vet gaat dan niet weg met het sop, maar blijft zitten waar je mee schrobt. De haren van je borstel en de vezels van je vaatdoek nemen een vettig laagje op, met kleine etensresten erin.

Dat laagje is het begin van de geur. Een vochtige doek met vet en etensresten is een ideale plek voor bacteriën. Het Voedingscentrum zegt het zonder omwegen: natte vaatdoekjes, keukendoeken en afwassponsjes zitten vol met bacteriën. Die bacteriën breken de vet- en etensresten af en daarbij komen de geurstoffen vrij die je ruikt als je de doek oppakt. Hoe vetter en natter de doek, hoe sneller dat gaat.

Er speelt nog iets mee. De bekende lucht van natte doek, die je ook kent van was die te langzaam droogt, is in Japans onderzoek uit 2012 in verband gebracht met de bacterie Moraxella osloensis, die in textiel zit en een gewone was kan overleven. Voor vaatdoekjes is dat niet apart onderzocht, maar het verklaart waarom een doek die lang nat blijft dezelfde zure lucht krijgt.

Je vaatdoek: elke dag een schone

Het advies van het Voedingscentrum over vaatdoekjes is kort. Verschoon ze elke dag. Was ze op 60 graden in de wasmachine of de vaatwasser, omdat dat de bacteriën doodt. Of verhit een nat vaatdoekje een minuut op de hoogste stand in de magnetron en laat het daarna goed drogen. Hang natte doeken op zodat ze kunnen drogen, in plaats van ze op het aanrecht of over de kraan te leggen.

Met een stapeltje van zeven doekjes kom je de week door: elke ochtend een schone, de gebruikte in een emmertje of de wasmand, en aan het eind van de week een was op 60 graden. Keukendoeken en theedoeken kun je daar meteen bij doen. Waarom je ze beter niet samen met je badhanddoeken wast, lees je in ons stuk over handdoeken die muf ruiken.

Borstel in plaats van spons, en droog laten worden

Voor de afwas zelf raadt het Voedingscentrum een afwasborstel aan en liever geen afwassponsje, omdat in een sponsje veel bacteriën blijven zitten. Het voordeel van een borstel is simpel. Hij droogt veel sneller op dan een spons, en een droge borstel geeft bacteriën weinig kans.

Dat werkt alleen als de borstel ook echt kan opdrogen. Spoel hem na de afwas schoon, sla hem uit en zet hem rechtop of hang hem op, met de haren omhoog of vrij. Een borstel die in een plasje sop op het aanrecht ligt, gaat even hard ruiken als een spons. Zitten er vetresten tussen de haren die je er niet meer uit krijgt, of ruikt hij muf na het spoelen, dan is het tijd voor een nieuwe.

Zuinig afwassen en toch warm genoeg

Koud afwassen is niet de enige manier om te besparen. Milieu Centraal schrijft op de pagina over afwassen dat de handafwas meestal beter is voor het milieu dan de vaatwasser, zolang je zuinig bent met warm water. Doe de vaat in een teiltje en draai de warme kraan dicht tijdens het afwassen. Spoel je voor, doe dat dan met koud water. Volgens Milieu Centraal is een theelepel afwasmiddel genoeg voor een gemiddelde handafwas.

Daar zit de oplossing. Koud water mag je gebruiken voor het voorspoelen, het warme water bewaar je voor het teiltje. Begin met glazen en bestek, die het minst vet zijn, en eindig met pannen en ovenschalen. Zo blijft het sop het langst schoon en komt het meeste vet pas aan het eind in je water, en niet in je borstel. Is het sop koud en grijs geworden, ververs het dan in plaats van door te gaan.

Zo blijft de hele keuken fris

Een frisse vaatdoek is de helft van een fris ruikende keuken. De andere helft zit vaak op plekken die je niet ziet. De afvoer van de gootsteen vangt vet en etensresten op die in koud water niet wegspoelen. Hoe je een ruikende afvoer aanpakt, staat in gootsteen verstopt en het stinkt, en een doffe stalen bak maak je schoon met de tips uit rvs-gootsteen die ruikt.

Ook een prullenbak met gft en vette keukenkastjes houden kookluchtjes vast. Lees daarvoor ons stuk over een prullenbak die stinkt en hoe je vette keukenkastjes schoon krijgt zonder te schrobben. Is alles schoon, dan is een geurstokje met een frisse geur als citroen of verveine op de vensterbank genoeg om de keuken lekker te laten ruiken, zonder dat het de lucht van eten moet maskeren.