Radiatorfolie achter de radiator, werkt dat echt

Elk najaar duikt hij weer op in de folders: een rol zilverkleurige folie die je achter de radiator plakt en die je stookkosten met tientallen euro’s zou drukken. Voor een paar tientjes en een middagje werk klinkt dat als de makkelijkste besparing van het jaar. En toch aarzel ik er elke keer bij, want radiatorfolie is een van die maatregelen waarbij het antwoord op de vraag of het werkt volledig afhangt van de muur waar je hem tegenaan plakt.

Het idee erachter klopt namelijk wel. Een radiator geeft zijn warmte af op twee manieren: via de lucht die er langs stroomt, en via straling. Die straling gaat alle kanten op, dus ook naar achteren, de muur in. Bij een buitenmuur verdwijnt een deel van die warmte vervolgens naar buiten. Een reflecterende laag kaatst die straling terug de kamer in, en dat scheelt. Zo werd het bedacht en zo staat het op de verpakking.

Waarom het bij de meeste huizen tegenvalt

De winst zit hem in het verschil tussen de warmte die je terugkaatst en de warmte die anders verloren zou gaan. En daar wringt het. Bij een ongeïsoleerde spouwmuur uit de jaren dertig is dat verschil betekenisvol: de muur achter de radiator is koud, er verdwijnt aantoonbaar warmte naar buiten, en folie levert dan een merkbare besparing op. Maar bij een huis met een geïsoleerde spouw, en dat zijn veruit de meeste Nederlandse woningen van na 1980 of woningen die later zijn nagespoten, is die muur al warm aan de binnenkant. Er lekt weinig weg, dus valt er ook weinig terug te kaatsen. De folie doet dan bijna niets, en de paar procent die overblijft haal je in de praktijk niet eens, omdat de plaatsing zelden ideaal is.

Daar komt bij dat de opgegeven besparingen vrijwel altijd rekenwaarden zijn onder laboratoriumomstandigheden: folie strak tegen een vlakke muur, geen leidingen in de weg, geen ophangbeugels die de plaat doorbreken, en een radiator die op afstand hangt. In een gewone woonkamer plak je die folie half achter de beugels langs, met een kreukel bij de leiding en een stuk dat na twee jaar loslaat en achter de radiator hangt te wapperen. Van de theoretische winst blijft dan weinig over.

Ik vind daarom dat radiatorfolie in de meeste huizen niet de eerste maatregel moet zijn, maar de laatste. Niet omdat het onzin is, maar omdat het geld en de moeite bijna altijd beter besteed zijn aan iets anders. Wie nog enkelglas of oude beglazing heeft, verdient het geld van drie rollen folie tien keer terug met een andere ingreep. Op het overzicht van Milieu Centraal over isoleren en besparen staan die maatregelen op volgorde van opbrengst, en radiatorfolie staat daar niet toevallig onderaan.

Wanneer het wel de moeite is

Er is een groep huizen waarbij ik het zonder aarzeling zou doen. Dat zijn woningen met een ongeïsoleerde buitenmuur waar de radiator vlak tegenaan hangt, huurwoningen waar je niet aan de muur mag komen, en oude panden waar isoleren aan de buitenkant niet mag vanwege het aanzicht. In dat laatste geval is elke ingreep aan de binnenkant een compromis, en dan telt een paar procent wel degelijk mee. Zeker in een slaapkamer of studeerkamer aan de noordzijde, waar je de hele winter tegen een koude muur aan zit.

Ook bij een nis waar de radiator in is weggewerkt, is er winst te halen. Zo’n nis is vaak dunner uitgevoerd dan de rest van de muur, soms zelfs maar een halve steen dik, en daar verdwijnt aantoonbaar warmte. Een reflecterende plaat in de nis is dan effectiever dan dezelfde plaat op een gewone muur.

Kies in dat geval voor de stevige variant met een isolerende kern van enkele millimeters in plaats van dunne aluminiumfolie op een rol. Die versies kosten 15 tot 40 euro per set bij Gamma, Praxis, Hornbach of een energiewinkel, blijven op hun plek zitten en isoleren behalve dat ze reflecteren. Zorg dat er een luchtspleet tussen folie en radiator blijft, plak hem strak en zonder plooien, en werk hem rondom leidingen netjes af. Een plaat die krult of gaat golven, is een plaat die zijn werk niet doet.

Wil je het preciezer weten dan met je hand, dan is een infraroodthermometer een aardig hulpje. Zo’n meter kost bij de bouwmarkt of online tussen de 20 en 40 euro en geeft je in een seconde de oppervlaktetemperatuur van de muur. Meet op een koude dag, met de verwarming een uur aan, op drie plekken: de muur achter de radiator, dezelfde muur een meter ernaast en een binnenmuur. Scheelt de muur achter de radiator meer dan twee graden met de binnenmuur, dan gaat er warmte de verkeerde kant op en heeft folie zin. Zitten ze dicht bij elkaar, dan bespaar je jezelf het werk.

Nog iets wat bij dit klusje hoort en zelden wordt genoemd: maak de ruimte achter de radiator eerst schoon. Daar ligt in de meeste huizen een dikke laag stof, en die laag remt de warmteafgifte meer dan menig lezer denkt. Een lange radiatorborstel kost een paar euro en levert direct resultaat op, ook zonder folie. Plak nooit folie over vochtige plekken heen, want dan sluit je vocht in en krijg je schimmel achter het paneel waar je pas jaren later achter komt.

De maatregel die je er eigenlijk naast moet leggen

Wat mij betreft is de eerlijkste manier om naar radiatorfolie te kijken: zet het naast de andere dingen die je met hetzelfde bedrag kunt doen. Radiatorknoppen die de kamer niet doorstoken als er niemand is, leveren in de praktijk aantoonbaar meer op dan een reflecterende laag achter het paneel, en dat kun je bij een oude radiator vaak eenvoudiger regelen dan je denkt, zoals blijkt uit ons stuk over een slimme radiatorknop op een oude radiator. Tochtstrips, een brievenbusborstel en een deurdranger in de gang zijn nog goedkoper en werken direct.

En dan is er de grotere afweging: wie een gevel of een muur toch aanpakt, kan de isolatie meteen goed doen in plaats van er later folie tegenaan te plakken. Wat dat betekent voor het comfort en voor het aanzicht van je huis, hebben we beschreven in ons artikel over gevelbekleding en wooncomfort. Ook binnen speelt materiaalkeuze mee in hoe warm een kamer aanvoelt, iets wat vaak wordt onderschat en waar we in het stuk over duurzaam wonen en materiaalkeuze op ingaan.

Blijft over: moet je het doen? Als je muur koud aanvoelt op de plek achter de radiator, ja. Als die muur al lauw is, nee, dan koop je vooral een middag werk en een rol folie. Leg voordat je iets bestelt gewoon je hand achter de radiator op een koude dag. Dat is de goedkoopste meting die er bestaat, en hij is betrouwbaarder dan elk percentage op de verpakking.