Bladeren harken of laten liggen? Wat je deze herfst weghaalt en wat mag blijven

De eerste stormen zijn geweest en de bladeren liggen weer overal. Dan komt elk jaar dezelfde vraag terug. Alles bij elkaar harken, of laten liggen? Het korte antwoord is dat het afhangt van de plek. Op het gras en de paden wil je het blad weg hebben, in de borders en onder heesters doe je de tuin juist een plezier door het te laten liggen. Bodembioloog Jan Willem van Groenigen van Wageningen University & Research legde eind september in een stuk van Quest uit waarom, en het IVN geeft hetzelfde advies. Hieronder lees je per plek wat je weghaalt, wat mag blijven en wat je met het geharkte blad doet.

Waarom blad in de border goed doet

Blad dat in de border blijft liggen, verdwijnt vanzelf. Regenwormen trekken het de grond in, schimmels en bacteriën breken het verder af en de voedingsstoffen komen weer beschikbaar voor de planten die er staan. Van Groenigen wijst in Quest op het omgekeerde effect. Een tuin waar elk najaar ieder blaadje uit verdwijnt, raakt op den duur uitgeput, en dat zie je aan de planten als je niet bijmest. Je haalt dan elk jaar een stukje bodem weg en koopt het in het voorjaar terug als zak potgrond of korrelmest.

Daar komt bij dat een laag blad werkt als een deken. De grond droogt minder snel uit en de temperatuur schommelt minder, wat de wortels van vaste planten in een koude nacht net wat extra bescherming geeft. In de bladlaag overwinteren bovendien allerlei beestjes. Het IVN zegt in zijn uitleg over bladeren in de tuin dat daar nuttige insecten leven die belangrijk zijn voor een gezonde tuin. Ook de Vlinderstichting raadt aan om dode bladeren te laten liggen en uitgebloeide planten deels te laten staan, en die pas laat in het voorjaar weg te knippen, als de insecten uit hun winterrust zijn.

Wij vinden een border vol bruin blad in november eerlijk gezegd ook gewoon mooi. Het hoort bij het seizoen, net als de aardse geur die een tuin na een regenbui in de herfst heeft. Die geur komt grotendeels uit precies dat rottende blad en die vochtige grond.

Waar je het blad wel weghaalt

Laten liggen is geen regel voor de hele tuin. Op een paar plekken doet blad meer kwaad dan goed.

• Het gazon. Gras heeft ook in het najaar licht en lucht nodig. Onder een dichte laag nat blad wordt het geel en kaal, en in het voorjaar heb je dan plekken met mos. Hark het gras dus regelmatig schoon, liefst voordat het blad plat en nat wordt. Meer over gras in deze tijd lees je in ons stuk over het gazon in het najaar.
• Paden, terras en trap. Nat blad is glad. Het IVN noemt dat als een van de plekken waar je het blad juist wel weghaalt, en ook groene aanslag krijgt op bestrating onder een bladlaag snel vat.
• De vijver. Blad dat in het water zinkt, rot op de bodem en maakt het water voedselrijker. Een net over de vijver tijdens de bladval scheelt een hoop schepwerk.
• Dakgoten en putjes. Verstopte goten en kolken geven bij de eerste flinke bui wateroverlast.
• Zieke bladeren. Blad van rozen met sterroetdauw of van een fruitboom met schurft haal je weg, anders liggen de sporen er in het voorjaar nog. Hoe je die ziektes herkent staat in ons stuk over ziektes bij rozen in het najaar. Dat blad hoort in de groene container, niet op de composthoop.

Lage plantjes die in de winter groen blijven, zoals sommige bodembedekkers, kunnen onder een dikke laag gaan rotten. Strijk daar het ergste blad met je hand af en laat de rest liggen.

Wat je met het geharkte blad doet

Het blad dat je van het gras en de paden haalt, hoeft niet weg. De makkelijkste oplossing is het naar de borders te vegen of te harken, onder de struiken en tussen de vaste planten. Een handige truc is om met de grasmaaier over een dunne laag blad op het gazon te rijden. De maaier hakt het blad fijn en vangt het op, en die snippers verteren in de border een stuk sneller dan hele bladeren.

Heb je meer blad dan je kwijt kunt, maak dan bladcompost. Het IVN beschrijft een eenvoudige manier met vuilniszakken.

1. Verzamel het blad en maak het nat als het droog is.
2. Stop het in stevige vuilniszakken en druk het goed aan.
3. Prik een paar gaatjes in de bodem van de zak.
4. Zet de zakken op een plek waar je ze niet ziet, achter de schuur bijvoorbeeld.
5. Na ongeveer een jaar heb je kruimelige bladaarde die je als laag op de border legt of door de grond werkt.

Voor zo’n bladcompost heb je niet veel nodig. Een hark of bladhark, een paar stevige vuilniszakken (die vind je bij elke supermarkt of bouwmarkt) en eventueel een gieter of tuinslang om droog blad nat te maken. Wie veel bomen heeft, kan ook een hoek van de tuin inrichten als bladhoop met wat takken erbij. Zo’n hoop is in de winter een schuilplek voor egels, padden en insecten.

Harken of blazen

Bij grote hoeveelheden grijpen veel mensen naar een bladblazer. Op het terras en de oprit werkt dat prima, maar in de border blaas je het blad weg dat daar juist mocht blijven, en ook de beestjes die erin zitten. Gebruik hem dus vooral om blad van harde ondergrond naar de borders te blazen en niet andersom. Wie er een wil kopen, vindt in ons stuk over een bladblazer op accu waar je op let. Voor een gewone stadstuin is een goede hark eerlijk gezegd ruim voldoende, en een stuk stiller voor de buren.

Kort samengevat

Hark het gazon, de paden en de vijver schoon en ruim zieke bladeren op. Laat de rest liggen in de borders, onder heesters en rond vaste planten, of veeg het daar naartoe. Zo voed je de bodem, houd je de grond in de winter beschut en geef je insecten een plek om te overwinteren. In het voorjaar is het meeste blad dan al verdwenen, en wat er nog ligt werk je licht door de bovenste laag grond, zoals Van Groenigen in Quest ook aanraadt voor plekken waar je wilt zaaien.