Vijftien tuinklussen die je half september nog wilt doen

Half september is de rommeligste week van het tuinjaar. De zomer is nog niet klaar, de herfst staat al te trappelen, en in de tuin gebeurt alles tegelijk: er hangt nog fruit aan de tak, de bonen zijn op, en ondertussen waaien de eerste bladeren het terras op. Precies daarom blijft er zoveel liggen. Je weet niet goed waar je moet beginnen, dus begin je nergens.

Gardeners’ World zette deze week vijftien klusjes voor week 38 op een rij, en dat is een prettige lijst omdat er nauwelijks iets in staat dat een heel weekend kost. Hieronder heb ik ze anders ingedeeld: niet per onderwerp, maar op haast. Wat kan niet wachten, wat doe je in een kwartier, en waar blijf je in september juist van af. Dat laatste is minstens zo belangrijk, want de meeste schade in een najaarstuin ontstaat door ijver, niet door luiheid.

Drie klussen die deze week echt moeten

De eerste is de tomatenpluk. Alles wat buiten staat en nog groen is, knip je er nu als tros af en leg je binnen op een schaal. Ze rijpen daar gewoon door, en met een banaan of appel ernaast gaat dat sneller omdat die vruchten ethyleen afgeven. Wacht je tot de nachten onder de tien graden zakken, dan stoppen ze met rijpen en krijg je smakeloze tomaten die je alleen nog in de chutney kwijt kunt. Reken op twintig minuten voor een paar planten.

De tweede is de kas. Planten die aardappelziekte hebben gehad, met die bruine vlekken op stengel en vrucht, horen niet op de composthoop maar in de groene bak of bij het grofvuil, en de kas zelf kan meteen een schrobbeurt gebruiken. Dat is een klus van een uur die zich volgend jaar terugbetaalt: sporen overwinteren prima in een hoekje glas of in oude potgrond.

De derde is het rooien van gladiolen. Die knollen zijn niet winterhard in de Nederlandse grond, dus ze gaan eruit, een week drogen op een krant in de schuur, en daarna in een doos in een vorstvrije maar koele ruimte. Een kelder of een onverwarmd halletje is beter dan een schuur die in februari kan bevriezen.

De kwartierklusjes

Hier staat de winst per minuut het hoogst. Slakkeneitjes bijvoorbeeld: die kleine doorzichtige bolletjes liggen nu onder potten, onder plankjes en in de bovenlaag van vochtige grond. Elk trosje dat je nu wegschraapt scheelt je in het voorjaar tientallen slakken tussen de jonge sla. Vogels lusten ze, dus als je een voedertafel hebt kun je ze daar kwijt.

Lege potten schoonmaken is het klusje dat iedereen overslaat en dat volgend voorjaar de meeste ellende voorkomt. Gardeners’ World verwoordt het kort: oude potgrond en afstervende planten kunnen ziektes huisvesten. Een emmer heet water met een scheut groene zeep en een afwasborstel is genoeg. Doe het op een droge dag, dan kunnen ze daarna gestapeld de schuur in.

Verder: rijp fruit meteen plukken in plaats van het aan de boom te laten hangen, want beschadigde peren trekken wespen en schimmel aan. En loop even langs de boompalen van alles wat je de afgelopen twee jaar hebt geplant. Banden die strak staan gaan bij de eerste najaarsstorm in de bast snijden. Dat is drie minuten werk en het verschil tussen een gezonde stam en een wond die jaren meegaat.

Wil je in de winter iets moois binnen hebben, dan is dit ook het moment om amaryllisbollen in een pot te zetten. Reken op zes tot acht weken tot de bloei, dus wie nu plant heeft rond de kerst kleur. Diezelfde logica geldt buiten voor bloembollen: we schreven eerder over wildtulpjes die vanzelf terugkomen, en die kunnen deze maand ook de grond in.

Snoeien, en waar je vanaf blijft

Taxus is de uitzondering die nu wel mag. Die verdraagt een snoeibeurt in het vroege najaar goed en loopt uit op oud hout, waardoor je er strakke vormen in kunt houden. Het afval is bovendien bruikbaar: van de stevigere scheuten kun je stekken maken, een bakje met stekgrond erbij en je hebt volgend jaar gratis planten. Draag handschoenen, taxus is giftig.

Bonenplanten snijd je bij de grond af in plaats van ze uit te trekken. De wortels zitten vol stikstofknolletjes die langzaam vrijkomen in de bodem, en dat is precies het soort gratis voeding waar je in het voorjaar blij mee bent. Vaste geraniums mogen stevig terug tot een klein polletje blad, al laat ik ze zelf vaak staan tot maart. Dat rommelige bosje is winterdekking voor lieveheersbeestjes en oorwormen, en die verdienen hun logies ruimschoots terug zodra de bladluizen komen.

Waar je echt vanaf blijft is klimop. Die bloeit pas in oktober en is dan zowat de laatste serieuze nectarbron van het jaar, onder meer voor de klimopbij. Daarna volgen de bessen, en die halen de merels door de winter. Wie nu de schaar erin zet haalt in één middag een compleet restaurant weg. Om dezelfde reden laat ik spinnenwebben in de border gewoon hangen en de tuinverlichting ’s avonds vaker uit: minder kunstlicht betekent minder verwarde nachtinsecten, en de tuin regelt zijn plagen daarna zelf. Wie liever met de natuur meewerkt dan ertegenin kan ook nog eens kijken naar wat koffiedik in de tuin wel en niet doet.

Wat je ervoor in huis moet hebben

De hele lijst is te doen met gereedschap dat de meeste mensen al hebben. Compleet:

• een snoeischaar en voor de taxus een heggenschaar of accu-heggenschaar
• tuinhandschoenen, zeker bij taxus
• een emmer, groene zeep en een afwasborstel voor de potten
• oude kranten en een kartonnen doos voor de gladiolen
• een zak stekgrond of zaai- en stekaarde, plus een paar kleine potjes
• een zak potgrond en twee tot drie potten voor de amaryllisbollen
• eventueel boomband om versleten boomsteunen te vervangen

Stekgrond, potgrond en amaryllisbollen liggen deze weken bij elk tuincentrum, en Intratuin, Welkoop en de tuinafdeling van Praxis of Gamma hebben ze allemaal. Boomband en groene zeep haal je bij de bouwmarkt. Voor de bollen geldt: koop ze bij iemand die ze koel en droog bewaart, want een bol die weken boven een warme winkelvloer heeft gelegen begint achter te lopen voordat hij in de grond zit.

Bij elkaar ben je met de hele lijst een uur of drie kwijt, verdeeld over twee middagen. Dat is geen weekend werk, zolang je de kas en de tomaten maar niet tot oktober laat liggen. De rest kan wachten, en een deel ervan wacht wat mij betreft het liefst tot maart. Heb je daarna nog energie over, dan zijn de kuipplanten het volgende dat om aandacht vraagt.