Rupsen van het koolwitje in de moestuin: wanneer je ingrijpt en hoe

Je loopt de moestuin in voor een kool voor het avondeten en je vindt een skelet. Bladnerven, verder niets, en op de rest van de plant een klont dikke geelzwarte rupsen die zich er niets van aantrekken dat jij daar staat. Eind augustus en september is dat moment, en het gaat sneller dan je denkt: een boerenkool die er zondag nog prima bij stond, kan woensdag kaal zijn.

De dader is meestal het groot koolwitje. Govert de Jong legde het deze week uit op Gardeners’ World, en zijn insteek is er een die ik zelf ook aanhoud: eerst de vraag of het eigenlijk wel erg is, en pas daarna wat je eraan doet.

Wat er precies gebeurt

Het groot koolwitje (Pieris brassicae) is de grote witte vlinder met zwarte vleugelpunten die je de hele zomer door de tuin ziet fladderen. Ze legt haar eitjes in groepjes, het liefst op gekweekte koolplanten. Volgens Gardeners’ World zijn er twee golven rupsen: een in de late lente en vroege zomer, en een aan het eind van de zomer tot begin oktober. Die tweede golf is de golf die je nu ziet.

Dat groepsgewijze eitjes leggen is precies waar de schade vandaan komt. Er zitten geen twee rupsen op een plant maar dertig, en zodra die ene plant kaal is kruipen ze naar de volgende. Staan al je kolen keurig naast elkaar op één bedje, dan heb je in feite een lopende band aangelegd.

Wanneer je het laat gaan

Dit is het deel dat vaak wordt overgeslagen. In een siertuin of in de natuur richt het koolwitje geen schade aan. De vlinder is een prima bestuiver, en de rupsen en eitjes zijn voedsel voor vogels, sluipwespen en van alles daartussenin. Een tuin zonder rupsen is een tuin zonder koolmezen, want die voeren hun jongen er letterlijk mee groot.

Ook in de moestuin hoeft niet elke aanvreting een probleem te zijn. Een sierkool, een grote boerenkool die al half is geoogst, een spruitenplant die pas in november aan de beurt is en zich in de tussentijd prima herstelt: daar zou ik niets aan doen. Ingrijpen doe ik als een plant écht kaal dreigt te gaan en er niets meer te oogsten valt, of als jonge planten worden aangevreten die nog moeten uitgroeien. Dat scheelt je een hoop werk en het is beter voor de tuin.

Wat je nu doet zonder gif

Zit er wel een plaag, dan is er nog altijd geen reden om naar een spuitbus te grijpen. Gardeners’ World is daar helder over: gif doodt niet alleen de rupsen, maar ook de vlinders, de natuurlijke bestrijders en andere bestuivers, en het schaadt bovendien het bodemleven en het grondwater. Voor een paar koolplanten is dat een absurde prijs.

Wat wel werkt op dit moment in het seizoen:

• Verplaatsen met de hand. Loop je koolplanten wekelijks na, kijk vooral aan de onderkant van het blad, en verplaats de rupsen naar een koolplant die je toch niet meer oogst, of naar planten buiten je moestuin. Ook de eitjes, die als gele hoopjes op de bladonderkant zitten, kun je verplaatsen. Veel daarvan redt het niet, en dat hoort er nu eenmaal bij.
• Kijk eerst naar de sluipwespen. Zie je rupsen met kleine gele cocons ernaast of erop, dan is de sluipwesp Cotesia glomerata je al voor geweest. Laat die rupsen zitten: ze eten nauwelijks meer, en je kweekt er de bestrijders van volgend jaar mee.
• Netten, maar goed dicht. Een fijnmazig gewasnet houdt de vlinder buiten. De valkuil is de onderkant: leg het net vast met stenen of grond, anders vliegt ze er gewoon onderdoor en zit ze binnen opgesloten. Het scheelt ook dat vogels er niet in verstrikt raken.

Volgend jaar minder gedoe

De echte winst pak je in het voorjaar, met de indeling van je bed. Twee dingen uit het artikel die het onthouden waard zijn.

Zet je kolen niet bij elkaar. Verdeel ze tussen andere groenten, of tussen de bloemen in een eetbare siertuin. Dan kunnen de rupsen niet van de ene kool op de andere overstappen en verdeelt de vraat zich over meer planten, waardoor geen enkele plant het loodje legt.

En plant bliksemafleiders. Andere kruisbloemigen die het koolwitje ook lust, zoals rucola, grote zandkool, Oost-Indische kers of mosterd als groenbemester, vangen een deel van de eitjes af. Combineer dat met nectarrijke bloemen en een rommelhoekje, dan geef je de sluipwespen en andere natuurlijke vijanden meteen een reden om te blijven. Dat is dezelfde aanpak die ook werkt tegen bladluis in de tuin: zorgen dat de bestrijders er al zijn voordat de plaag komt.

Het is de omgekeerde manier van denken. Niet een tuin zonder rupsen, maar een tuin waar rupsen niet uit de hand lopen. Dat is de enige versie die zichzelf blijft redden.