Waarom een huis dat naar schoonmaakmiddel ruikt niet schoon ruikt

Er is een geur die ik in bijna elk huis wel eens ben tegengekomen en die me elke keer hetzelfde ongemakkelijke gevoel geeft: die scherpe dennen- of citroenlucht van allesreiniger, een uur na het dweilen, in een gang waar geen raam open is geweest. Iedereen die daar binnenkomt weet meteen dat er is schoongemaakt. En toch ruikt dat huis niet schoon. Het ruikt naar iemand die net iets heeft weggewerkt.

Dat is geen kleinigheid, want geur is het eerste wat een bezoeker registreert, ruim voordat hij de opgeruimde tafel ziet. Je ruikt een huis in de eerste tien seconden en daarna niet meer. Wat je in die tien seconden opvangt is geen oordeel over hygiëne maar een indruk van de lucht zelf: is die fris of staat die stil, hangt er iets overheen of niet. Een dennenlucht bovenop stilstaande lucht wordt niet fris. Het worden twee dingen tegelijk, en het menselijk brein is er bijzonder goed in om precies te horen dat er iets overheen is gelegd.

Ik denk dat het misverstand ontstaat doordat we geur zijn gaan gebruiken als bewijsstuk. Schoonmaakmiddelen ruiken sinds jaar en dag naar citroen en naald, niet omdat dat schoonmaakt maar omdat we het associëren met desinfectie. De geur is de belofte, niet het resultaat. En zodra je die belofte gaat gebruiken om de werkelijkheid te vervangen, dus even sprayen in plaats van even soppen, ben je bezig een probleem aan te kleden. Een kattenbak die naar bloemen ruikt, ruikt naar een kattenbak met bloemen.

Waar ruikt een schoon huis dan wel naar? Bij voorkeur naar bijna niets. Naar lucht die in beweging is geweest, naar textiel dat gewassen is, hooguit naar koffie of naar wat er die dag gekookt is. Dat klinkt saai en dat is het ook, maar het is precies wat mensen bedoelen als ze zeggen dat het ergens prettig ruikt. Ze bedoelen zelden dat ze iets herkennen. Ze bedoelen dat ze niets storends ruiken.

De volgorde die daaruit volgt is niet ingewikkeld. Eerst de bron weg: het vaatdoekje dat een dag te lang heeft gelegen, de wasmand, de afvoer, het kleed waar de hond op ligt. Dan ventileren, en dan bedoel ik echt ventileren, met twee ramen tegenover elkaar een kwartier open, en niet een klepraampje dat op een kier staat. Pas daarna komt geur, en dan als accent en niet als deken. Een kaars die je een uur aansteekt terwijl je op de bank zit, doet meer voor hoe een huis aanvoelt dan een verstuiver die de hele dag doorgaat. De eerste ruik je bewust. De tweede ruik je na twee weken helemaal niet meer, terwijl je bezoek hem wel ruikt.

Dat laatste is misschien wel het beste argument om zuinig te zijn met geur in huis. Je went aan wat er constant is, en juist daarom heb je zelf geen idee meer hoe je eigen huis ruikt. De enige die dat weet is degene die net binnenkomt, en die zegt het niet. Ik test het tegenwoordig door na een boodschap even in de deuropening te blijven staan voordat ik mijn jas uittrek. Ruik ik dan iets, dan is dat wat mijn bezoek ook ruikt, en negen van de tien keer is het niet de kaars maar de wasmand.

Het gekke is dat dit alles ook geldt voor de mooiste geuren die er zijn. Ik heb hier kaarsen staan waar ik erg blij van word en ik steek ze bewust maar een paar avonden per week aan, precies om te voorkomen dat ze bij het meubilair gaan horen. Geur werkt het best als je hem opmerkt. Zodra hij vanzelfsprekend is, is hij niets meer, en dan zit je met een huis dat volgens de bezoekers ergens naar ruikt en volgens jou nergens naar. Welke geur in welke kamer werkt staat in het stuk over geur per kamer, maar de belangrijkste regel staat daar niet in: minder is bijna altijd meer, en een open raam verslaat elk flesje.