Lavendel de winter door: zo blijft je geurplant volgend jaar vol in bloei

Lavendel staat in de zomer te geuren in bijna elke tuin, maar in de winter gaat er veel mis. Niet door de kou, zoals de meeste mensen denken, maar door nat. The Spruce schreef op 27 oktober dat lavendel in de winter extra zorg nodig heeft en dat wat je nu doet bepaalt hoe de plant volgend jaar bloeit. Voor een Nederlandse tuin, met natte winters en zware klei op veel plekken, geldt dat nog sterker. Hieronder lees je wat je nu snoeit, hoe je de plant beschermt en hoe je volgend jaar de bloemen droogt voor geurzakjes.

Kou is het probleem niet, nat wel

Lavendel komt van droge, stenige hellingen rond de Middellandse Zee. De gewone Engelse lavendel, Lavandula angustifolia, kan behoorlijk wat vorst hebben. Wat hij niet goed verdraagt, is wekenlang met zijn wortels in natte, koude grond staan. Dan gaan de wortels rotten, en dat zie je pas in het voorjaar, als een plant die er in november nog prima uitzag, niet meer uitloopt.

Dat verklaart ook waarom lavendel op de ene plek jarenlang groeit en op de andere elke winter verdwijnt. Op zandgrond of in een verhoogde border met grind loopt het water snel weg. In een laag stuk tuin met klei blijft het staan. Andere soorten, zoals de Franse lavendel met de opvallende ‘vlaggetjes’ op de bloem, zijn gevoeliger voor kou en doen het in Nederland vaak beter in een pot die je in de winter kunt verplaatsen.

Wat je nu nog snoeit, en wat niet

De belangrijkste snoeibeurt van lavendel is direct na de bloei, in augustus of begin september. Dan knip je de uitgebloeide stelen eraf en een stukje van het groen erbij, zodat de plant compact blijft. Heb je dat gedaan, dan hoeft er nu weinig meer te gebeuren.

Heb je het overgeslagen, knip dan nu alleen de oude bloemstelen weg en fatsoeneer licht. Knip alleen in het groene, bebladerde deel en nooit in het kale, houtige onderste stuk. Lavendel loopt uit oud hout vaak niet meer uit, en dan krijg je een plant met een kaal gat. Snoei ook niet te zwaar vlak voor de vorst, want een plant die net is ingekort, is kwetsbaarder. Het grote vormsnoeien bewaar je voor het voorjaar, als de eerste nieuwe blaadjes verschijnen. Welke planten je in deze maand verder wel en niet snoeit, staat in snoeien in oktober.

Zo help je de plant de winter door

Wat lavendel in de winter nodig heeft, is vooral droge voeten en lucht. Een paar dingen helpen daarbij.

• Geen dikke laag mulch tegen de stam. Een deken van blad of schors houdt vocht vast precies op de plek waar de plant dat niet wil. Wil je de grond afdekken, gebruik dan een dunne laag grind.
• Laat het blad rond de plant niet liggen. Hark herfstblad dat in de lavendel waait eruit, zodat de plant kan drogen na een regenbui.
• Niet bemesten. Mest in de herfst geeft zacht nieuw groen dat in de vorst bevriest. Lavendel heeft weinig voeding nodig, ook in de zomer.
• Afdekken alleen bij strenge vorst. Voor de gewone Engelse lavendel is dat in de meeste winters niet nodig. Een vlies over de plant helpt alleen bij langdurige strenge vorst, en haal het er daarna weer af.

Lavendel in een pot heeft het moeilijker dan in de grond. De wortels zitten minder beschermd en een pot kan helemaal doorvriezen. Zet de pot tegen een muur van het huis, uit de regen, en haal de schotel eronder weg zodat er geen water blijft staan. Zet de pot op twee latjes of potvoetjes, zodat het water er onderuit kan. Franse lavendel in een pot kun je in een koude, lichte ruimte zetten zoals een onverwarmde schuur met raam of een tuinhuisje. Binnen in de warme woonkamer redt hij het meestal niet.

Plant je nog nieuwe lavendel, dan is het voorjaar een veiliger moment dan nu. Een plant die net in de grond staat, heeft nog geen wortels om een natte winter door te komen. Welke geurplanten je nu nog wel kunt planten, lees je in tuinklusjes eind oktober.

Volgend jaar bloemen drogen voor geurzakjes

Een lavendelplant die goed de winter doorkomt, geeft volgend jaar volop bloemen, en die zijn te mooi om alleen buiten te laten staan. Wie zelf geurzakjes wil maken, oogst in de zomer de stelen als ongeveer de helft van de bloempjes open is. Dan zit de meeste geur erin. Knip ze op een droge ochtend, als de dauw is opgedroogd, bind ze in kleine bosjes en hang ze ondersteboven op een donkere, droge en luchtige plek. Na een paar weken kun je de bloempjes van de stelen ritsen.

Twee eetlepels gedroogde bloemetjes in een katoenen zakje is genoeg voor een kast of lade. Verwacht er geen wondermiddel tegen motten van. Een zakje lavendel houdt hooguit een deel van de vliegende motten weg en doet niets tegen larven die al in je trui zitten, zoals we uitzochten in werken lavendelzakjes tegen motten. Maar een kast die naar je eigen lavendel ruikt, is gewoon fijn.

Kun je niet wachten tot volgende zomer, dan is gedroogde lavendel ook te koop bij een kruidenwinkel, natuurwinkel of tuincentrum. En wie de geur in huis wil zonder zakjes, vindt de geurkaarsen, stokjes en oliën met lavendel in ons stuk over lavendelgeur in huis.