Energie delen met de buren dreigt te stranden op twee bepalingen

Op papier klinkt het aantrekkelijk: je zonnestroom die je zelf niet gebruikt, verkopen aan de buren, aan familie of aan de supermarkt om de hoek, tegen een prijs die je onderling afspreekt. Het kabinet heeft daar een wetsvoorstel voor gepresenteerd, en energieleveranciers worden verplicht het mogelijk te maken, ook als koper en verkoper bij verschillende leveranciers zitten. Vereniging Eigen Huis liet in juli weten dat energie delen op deze manier vrijwel niemand iets gaat opleveren.

Dat is een harde conclusie over een voorstel dat nog niet eens is aangenomen. Maar als je leest waar het op vastloopt, is het moeilijk om er iets tegenin te brengen.

Twee bepalingen die het onbruikbaar maken

Het eerste probleem is de verplichting voor de koper om een vast percentage van de overtollige stroom van de verkoper af te nemen. Zonnestroom komt op de momenten dat de zon schijnt, en dat zijn precies de uren waarop de meeste huishoudens weinig verbruiken. Neemt de koper meer af dan hij nodig heeft, dan gaat het overschot alsnog het net op, en daarvoor krijgt hij minder terug dan hij aan de buurman heeft betaald. Hij betaalt dus voor stroom die hij vervolgens met verlies doorschuift.

Het tweede probleem is de belasting. Over de gedeelde stroom moet de koper belasting betalen. Juridisch specialist Jurgen Jansen van Vereniging Eigen Huis noemt dat vreemd, omdat iemand met zonnepanelen ook geen belasting betaalt over de stroom die hij zelf opwekt en zelf verbruikt. Datzelfde stopcontact, dezelfde zon, een ander belastingregime, alleen omdat er een schutting tussen staat.

Toezichthouder ACM rekende eerder voor dat een gemiddeld huishouden er bij de huidige energieprijzen in het gunstige geval hooguit 80 tot 160 euro per jaar aan overhoudt. Daar zaten de kosten van virtueel terugleveren nog niet eens in, en ook niet de kosten die energieleveranciers waarschijnlijk gaan rekenen. Vereniging Eigen Huis waarschuwt dat je in bepaalde situaties onderaan de streep zelfs negatief kunt uitkomen.

Waarom dit toch de moeite waard is om te volgen

Het zou zonde zijn om dit af te doen als weer een plan dat niets wordt, want de behoefte is er wel degelijk. Uit ledenonderzoek van de vereniging blijkt dat 88 procent van de ondervraagden zou overwegen om zonnestroom te verkopen aan vrienden of familie. Dat is een opvallend hoog percentage voor iets wat nog helemaal niet bestaat.

Die belangstelling heeft een duidelijke aanleiding. Nu de salderingsregeling is afgeschaft, krijgen mensen met zonnepanelen nog maar weinig terug voor de stroom die ze aan het net leveren. Delen zou daar een alternatief voor kunnen zijn, met twee winnaars: de eigenaar van de panelen krijgt een fatsoenlijke prijs, en iemand zonder geschikt dak koopt stroom onder het tarief van zijn leverancier. Bovendien wordt de opgewekte stroom beter benut, wat voor het net als geheel gunstiger is dan alles op hetzelfde middaguur terugleveren.

Vereniging Eigen Huis roept de Tweede Kamer op om twee dingen te veranderen: het vaste percentage moet vervallen, zodat de koper alleen betaalt voor stroom die hij echt verbruikt, en de belasting op gedeelde stroom moet eraf. Dat zijn geen ingewikkelde aanpassingen, en ze raken precies de twee punten die het voorstel nu onwerkbaar maken.

Wat je nu wel kunt doen

Mijn advies zou zijn om je plannen hier voorlopig niet van af te laten hangen. Zolang de wet niet is aangenomen en aangepast, is energie delen geen rekenpost waar je een investering op kunt baseren. Wie nu zonnepanelen overweegt, doet er verstandiger aan te kijken hoeveel van de eigen opwek hij zelf kan gebruiken, want dat is de enige besparing die zeker is en waar geen belasting of tussenpartij aan te pas komt.

Dat betekent in de praktijk: verbruik verschuiven naar de uren dat de zon schijnt. De wasmachine en de vaatwasser overdag laten draaien, de auto laden als je thuis bent op een zonnige dag, en het huis zo isoleren dat je warmtevraag omlaag gaat. Over dat laatste schreven we eerder een stuk over de vraag of je woning goed genoeg geïsoleerd is, en dat is nog steeds de stap die het minst afhankelijk is van welk wetsvoorstel er dit jaar door de Kamer komt.

En verder: houd het in de gaten. Als die twee bepalingen worden geschrapt, verandert het plaatje echt. Dan is delen met de buren opeens wel interessant, en dan is het handig als je tegen die tijd al weet hoeveel je zelf overhoudt en op welke momenten. Dat is informatie die je nu al kunt verzamelen, zonder dat er iets aan je installatie hoeft te veranderen.