Gedimd licht in de avond: waarom het rust geeft en hoe je het thuis regelt

Je kent het gevoel wel. Je bent moe, je zit op de bank, maar je hoofd staat nog aan. Pas als iemand de grote lamp uitdoet en alleen de schemerlamp laat branden, zak je ineens dieper in de kussens. Dat is geen inbeelding. Gedimd licht vertelt je lichaam dat de dag voorbij is, en nu de klok zondag een uur teruggaat en het een uur eerder donker wordt, heb je dat signaal elke avond iets langer nodig.

Waarom zacht licht je rustiger maakt

Je lichaam volgt een eigen ritme van ongeveer 24 uur, en licht is daarvoor het belangrijkste stuursignaal. Overdag houdt licht je alert. ’s Avonds hoort dat signaal af te nemen, zodat je lichaam melatonine gaat aanmaken, het hormoon dat je slaperig maakt. Brandt er ’s avonds nog fel of koel licht, dan denken je hersenen dat het nog dag is en wordt die aanmaak geremd. Volgens productexpert Kay Schepers, die het in Installatie Journaal uitlegt, gebeurt dat al bij gewone binnenverlichting.

Het verraderlijke is dat je het niet direct merkt. Je valt steeds iets later in slaap of hebt meer tijd nodig om tot rust te komen, en zoekt de oorzaak dan in stress of in je telefoon. Gedimd en warm licht doet het omgekeerde. Je hartslag en alertheid nemen langzaam af, zonder dat je er iets voor hoeft te doen. Schepers zegt het mooi, de oplossing is niet simpelweg minder licht, maar licht dat beter is afgestemd op het moment van de dag.

Daar zit volgens mij de kern. Het gaat niet om één knusse lamp, maar om het verschil tussen overdag en ’s avonds. Een huis dat de hele avond even fel blijft, mist dat verschil.

Een avond in licht, van eten tot bed

De makkelijkste manier om dit thuis te regelen, is het licht in stappen af te bouwen. Niet in één keer van fel naar donker, maar zoals buiten de zon ondergaat.

1. Bij het koken en eten. Hier mag het nog helder zijn, want je moet kunnen zien wat je snijdt. Laat het plafondlicht in de keuken aan en zet boven de eettafel de hanglamp op een stand waarbij gezichten goed te zien zijn. Over de juiste hoogte van die lamp schreven we eerder een stuk over de lamp boven de eettafel.
2. Na het eten. Dit is het moment waarop het grote licht uit mag. Schakel over op lampen die laag in de kamer staan, zoals een schemerlamp, een vloerlamp naast de bank en een tafellampje op de kast. Licht op ooghoogte of lager voelt rustiger dan licht van boven.
3. Een uur voor het slapen. Dim wat er nog brandt verder terug en laat alleen de lampen aan die je echt nodig hebt. Wie wil lezen, zet een leeslamp gericht op het boek, niet op de hele kamer.
4. In de slaapkamer. Doe hier het plafondlicht het liefst helemaal niet meer aan. Een bedlampje met een warme, gedimde lamp is genoeg om je pyjama te vinden.
5. ’s Nachts. Moet je naar de wc, zet dan in de gang of badkamer een klein nachtlampje met een lage stand, in plaats van het felle badkamerlicht.

Zo regel je het in huis

Je hoeft niet meteen een elektricien te bellen. Er zijn drie manieren, van simpel naar wat meer werk.

De eenvoudigste is meer lampen in plaats van feller licht. Drie of vier kleine lichtpunten die je los aan- en uitzet, geven je al de mogelijkheid om in stappen af te bouwen. Lampen met een dimbare voet of een snoerdimmer zijn er bij IKEA, Kwantum, de HEMA en de meeste woonwinkels.

De tweede is slimme lampen. Die kun je met een app of een losse afstandsbediening dimmen, en vaak ook in kleur van koel naar warm laten verlopen. Je kunt ze zelfs zo instellen dat ze elke avond vanaf een bepaald tijdstip vanzelf zachter worden. Dat is handig als je zelf vergeet het licht terug te draaien.

De derde is een vaste dimmer in de muur, in plaats van de gewone schakelaar. Let er dan op dat je een dimmer kiest die geschikt is voor ledlampen, en dat de lampen zelf dimbaar zijn. Op de verpakking staat dat er altijd bij. Een gewone ledlamp aan een dimmer gaat flikkeren of zoemen. Wat er verder anders is bij het dimmen van led, lees je in ons stuk over warm of koel licht.

En kaarslicht dan?

Kaarsen geven het warmste licht dat er is, en een paar waxinelichtjes op tafel maken een kamer meteen zachter. Ze zijn een mooie laatste laag, maar geen vervanging voor goede lampen. Ze geven te weinig licht om bij te lezen, en je moet ze in de gaten houden. Zet ze op een stevige, hittebestendige ondergrond, uit de buurt van gordijnen, en blaas ze uit als je de kamer verlaat. Liever zonder zorgen? Ledkaarsjes met een flikkerend lichtje geven bijna hetzelfde effect.

Probeer het gewoon eens een week, met de lampen die je al hebt. Als het werkt, voelt naar bed gaan minder als een besluit, omdat het licht een deel van het werk al heeft gedaan.