Rookmelders ophangen op de juiste plek en op tijd vervangen

Sinds 1 juli 2022 moet elke woning in Nederland op iedere woonlaag een rookmelder hebben. Dat weet bijna iedereen inmiddels. Wat veel minder mensen weten: waar dat ding precies moet hangen, hoeveel je er dan nodig hebt, en dat een rookmelder na tien jaar op is, ook al piept hij nog vrolijk als je op de testknop drukt. Ik kwam daar zelf achter toen ik bij het schilderen van de overloop de melder van het plafond haalde en op de achterkant een productiedatum uit 2012 zag staan.

Op elke woonlaag, en dat betekent iets anders dan op elke verdieping

De regel gaat over woonlagen. Een zolder waar je alleen dozen neerzet en die je via een vlizotrap bereikt telt niet mee als woonlaag, een zolderkamer waar iemand slaapt wel. Een souterrain met een werkkamer telt mee, een kruipruimte niet. Kortom: overal waar mensen komen, verblijven of langs vluchten hangt een melder.

Voor huurwoningen ligt de verantwoordelijkheid bij de verhuurder: die moet ze ophangen. Het testen en schoonhouden is daarna iets van de bewoner. Bij koopwoningen ben je zelf aan zet, en er komt niemand langs om het te controleren. Dat is precies waarom het er zo vaak bij inschiet.

Waar hij wel hoort en waar niet

Rook stijgt en verspreidt zich langs het plafond naar de zijkanten. Een melder werkt daarom het best midden op het plafond, minstens vijftig centimeter van elke muur, hoek of balk vandaan. In de hoek waar plafond en muur samenkomen zit een kussen van stilstaande lucht waar de rook pas veel later komt.

Twee plekken vragen extra aandacht. Onder een schuin dak hang je de melder niet in de nok maar zo’n dertig tot zestig centimeter daaronder, want in de punt blijft warme lucht hangen zonder rook. En houd minstens een halve meter afstand van een ventilatierooster, een afzuigpunt of een plafondventilator: een luchtstroom blaast de rook langs de melder heen.

Hoeveel heb je er nodig

Voor een doorsnee tussenwoning kom je uit op drie: een in de woonkamer, een in de hal of op de overloop, een op de zolderoverloop. Wil je het echt goed doen, dan komen daar de slaapkamers bij. Een appartement op één woonlaag heeft er formeel één nodig, maar met een hal, een woonkamer en een slaapkamer die alle drie een dichte deur hebben zijn twee of drie melders verstandiger dan één.

Het verschil tussen die twee kolommen is geen overdrijving maar een rekensom over deuren. Elke dichte deur tussen jou en de melder kost geluid, en ’s nachts slaap je bijna altijd achter minstens één dichte deur.

Welke koop je

Vrijwel alle rookmelders voor woningen werken optisch: een lichtstraaltje in een kamertje dat verstrooid wordt zodra er rookdeeltjes binnenkomen. Waar je op let bij het kopen:

• Keurmerk EN 14604. Zonder die aanduiding op de verpakking of de achterkant weet je niets. Het Q-label is een strengere Nederlandse aanvulling daarop.
• Batterij van tien jaar, vastgezet in het apparaat. Iets duurder in aanschaf, maar je hoeft nooit meer een batterij te wisselen en niemand kan hem er in een opwelling uithalen. Melders met een losse AA-batterij zijn de melders die uiteindelijk leeg en stil aan het plafond hangen.
• Koppelbaar of niet. Draadloos koppelbare melders laten alle andere melders in huis meepiepen zodra er één afgaat. In een huis met drie verdiepingen is dat het verschil tussen wakker worden van een alarm op zolder of er doorheen slapen. Voor een gelijkvloers appartement is het overbodig.
• Pauzeknop. Handig als de melder in de gang toch reageert op de wok. Beter een knop van tien minuten stilte dan een bewoner die de melder van het plafond trekt.

Een rookmelder is trouwens iets anders dan een koolmonoxidemelder. De eerste ziet rookdeeltjes, de tweede ruikt een gas dat je zelf niet ruikt en dat vrijkomt bij onvolledige verbranding. Heb je een cv-ketel, een geiser of een houtkachel, dan heb je ze allebei nodig. Ze vervangen elkaar niet.

Wat je in huis haalt

Rookmelders liggen bij de bouwmarkt (Gamma, Praxis, Karwei, Hornbach), bij elektronicaketens en bij de betere ijzerwarenwinkel. De prijzen liggen ruwweg tussen tien en dertig euro per stuk, met de koppelbare modellen aan de bovenkant. Kopen bij een winkel waar je hem kunt vastpakken heeft één voordeel: je ziet meteen hoe groot het ding is en hoe hard de testknop klikt.

Benodigdheden voor het ophangen:

• De rookmelders zelf, plus de meegeleverde montageplaat
• Boormachine met een steenboor van 6 mm, of een houtboor bij een gipsplafond
• Pluggen en schroeven (zitten meestal in de doos, maar zelden de juiste voor een gipsplaatplafond)
• Dubbelzijdige montagepads voor een huurwoning waar je niet mag boren
• Trapleer, potlood, stofzuiger voor het boorgruis
• Een watervaste stift om de plaatsingsdatum op de zijkant te schrijven

Ophangen in zeven stappen

1. Bepaal het middelpunt van het plafond en meet vanaf elke muur minstens vijftig centimeter af. Kom je in de buurt van een lamp of een rookkanaal, schuif dan een stukje op.
2. Houd de montageplaat tegen het plafond en teken de gaten af met potlood.
3. Controleer of er geen leiding of elektradraad zit waar je gaat boren. Bij twijfel: plak hem, boor niet.
4. Boor, plug, schroef de plaat vast.
5. Zet de batterij aan (bij tienjaarsmodellen is dat vaak een schuifje dat pas werkt als de melder op de plaat zit) en draai de melder vast.
6. Druk op de testknop tot het alarm klinkt. Loop daarna naar de verste kamer met de deur dicht en laat iemand anders opnieuw drukken. Hoor je hem daar niet, dan is er een melder te weinig.
7. Schrijf de datum op de zijkant. Over tien jaar dank je jezelf.

Onderhoud dat vier minuten per jaar kost

Druk elke maand op de testknop. Dat test niet alleen het alarm maar ook de meetkamer. Zuig twee keer per jaar met de borstel van de stofzuiger langs de gleuven: stof en spinrag zijn de grootste oorzaak van loos alarm. Begint hij met een korte piep om de minuut, dan is de batterij bijna leeg, of, bij een tienjaarsmodel, is de melder zelf aan het einde van zijn leven.

Die tien jaar zijn geen richtlijn maar een houdbaarheidsdatum. De optische kamer vervuilt langzaam en de sensor wordt ongevoeliger, ook als hij het bij een testdruk nog gewoon doet. Op de achterkant staat een productiedatum of een vervangdatum. Staat daar een jaartal met een 1 ervoor, dan hangt er iets aan je plafond dat je niet meer moet vertrouwen.

Slimme melders en de vraag of je die nodig hebt

Er is een categorie melders die naast het alarm ook een bericht naar je telefoon stuurt. Dat is nuttig in twee situaties: als je een woning hebt waar je zelf niet altijd bent (een vakantiehuis, de woning van een ouder), of als je overdag lang weg bent en een huisdier binnen zit. Voor de rest is het comfort en geen veiligheid. Een telefoonmelding blust niets en je bent er meestal langer over onderweg dan de brandweer. Let er wel op dat zo’n melder óók gewoon zelfstandig alarm slaat als het wifinetwerk plat ligt. Kan hij dat niet, dan koop je een gadget en geen rookmelder.

De oude melder is klein chemisch afval

Gooi een afgedankte rookmelder niet bij het restafval. Optische melders horen bij het elektrische afval, in de bak bij de milieustraat of in de inleverbak van de bouwmarkt. Oudere ionisatiemelders, die je herkent aan een sticker met een stralingsteken en een verwijzing naar americium, horen bij het klein chemisch afval. Ze zijn bij normaal gebruik ongevaarlijk, maar ze horen niet in een vuilniszak en al helemaal niet in de verbrandingsoven. Vind je zo’n melder in een huis dat je net gekocht hebt, dan is dat meteen het bewijs dat hij ruim over de datum is: dit type wordt in Nederland al jaren niet meer verkocht.

Als hij afgaat terwijl er niets aan de hand is

Loos alarm is het grootste risico voor je brandveiligheid, want het is het moment waarop mensen de batterij eruit halen. Doe dat niet. Gebruik de pauzeknop, zet een raam open, en kijk daarna of de melder op een verkeerde plek hangt. Een melder die drie keer per week afgaat door de keuken hangt gewoon te dicht bij het fornuis.

Gaat hij midden in de nacht af zonder aanwijsbare reden en ruik je niets: behandel het toch als echt. Voel aan deuren voordat je ze opent, ga naar buiten, bel 112 en ga pas terug naar binnen als je zeker weet dat er niets is. Een keer voor niets in je jas op straat staan is een goede avond.

Wat ik zelf anders ben gaan doen

Ik hing jarenlang één melder in de hal en vond dat netjes geregeld. Tot ik doorkreeg dat ik hem met de slaapkamerdeur dicht en de wasmachine aan waarschijnlijk niet zou horen. Er hangen er nu vier, gekoppeld, en de kaarsen die ik graag brand staan sindsdien op vaste plekken waar niets boven of naast staat. Die twee dingen horen bij elkaar: een open vlam in huis is prima, maar dan wel met een melder die het hele huis wakker maakt. Hoe je een kaars veilig neerzet staat uitgebreider in het stuk over afstand en ondergrond bij geurkaarsen.

En als je vanavond één ding doet: druk op die testknop. Je weet dan binnen drie seconden of je er de afgelopen jaren iets aan hebt gehad.